Droogte 2026: Vraag en antwoord

Bij een toenemend neerslagtekort wordt de toestand van de dijken nauwlettend in de gaten gehouden door onze medewerkers in het veld. Daarbij beginnen we met de meest droogtegevoelige dijken, die deels uit veen bestaan. Deze dijken zijn gevoeliger voor uitdroging dan de dijken die volledig uit klei zijn opgebouwd. 

Als het neerslagtekort groter wordt dan 225 mm, dan maken we een afweging tot daadwerkelijke inspecties van de dijken. Dan worden als eerste ongeveer 65 kilometer aan droogtegevoelige dijken geïnspecteerd. Dit is in juli gedaan door HHNK. Deze dijken liggen voornamelijk in de regio Waterland. Het zijn zeer oude dijken, vaak met een kern van veen en een kap van klei. 

Doordat de droogte aanhoudt, zijn ook andere dijken in aanmerking gekomen voor inspectie. Vanaf woensdag 12 augustus inspecteert HHNK 400 km aan droogtegevoelige dijken. Op deze manier worden droogteschades aan onze dijken (bijvoorbeeld scheuren, natte plekken, vervorming, uitgedroogde grasmatten) tijdig gesignaleerd. Indien nodig worden maatregelen genomen of worden dijken extra in de gaten gehouden. Het gaat om een voorzorgsmaatregel op basis van het neerslagtekort en de prognose. Op dit moment zijn de dijken stabiel. Zo zorgen we voor veilige dijken en houden inwoners droge voeten. 

Onze gebiedsbeheerders en onderhoudsmedewerkers voeren de inspecties in duo's uit. Daarnaast maken we gebruik van drones, waarmee we scheuren kunnen detecteren en monitoren. Dat lukt alleen, als scheuren van bovenaf zichtbaar zijn, wanneer er geen hoog gras of gemaaid gras op de dijk is. Met peilbuizen meten we de hoogte van het grondwater in de dijk, zodat we weten hoe droog het binnenin de dijk zelf is.

We hebben geen pure veendijken. Sommige dijken bevatten wel een historische veenkern. Deze zijn afgedekt met klei en worden bij versterking verder aangevuld met klei.

Er komen tegenwoordig geen nieuwe veendijken meer bij. Wanneer wij een dijk versterken, gebruiken wij klei en andere geschikte grondsoorten. Hierdoor neemt het aandeel veen in onze waterkeringen geleidelijk af.

Wij houden onze dijken niet actief nat. Dat is niet nodig vanwege de opbouw van onze dijken. We hebben geen pure veendijken. Sommige dijken bevatten een historische veenkern. Deze zijn ingepakt met een dikke laag klei. Daarnaast neemt sterk uitgedroogde grond niet altijd direct weer water op. Dit is vergelijkbaar met een uitgedroogde grond in een bloempot, waarbij het water aanvankelijk langs de droge grond kan wegstromen.

Ja, ook tijdens droogte kan maaien goed zijn voor een dijk. Door beperkt en zorgvuldig te maaien blijft het gras gezond, sterk en gelijkmatig. Iets langer gras geeft bovendien schaduw aan de bodem, waardoor vocht minder snel verdampt. Helemaal stoppen met maaien is niet altijd verstandig. Als het gras nog groeit en groen is, helpt een lichte maaibeurt om de grasmat sterk te houden. Zo kan het gras zich beter herstellen zodra er weer meer vocht beschikbaar is.

Normaal gesproken wordt overtollig water in het lage Noord-Holland via sloten afgevoerd naar de gemalen, zodat we droge voeten hebben. Vanwege de droogte laten we nu water in, omdat we anders té droge voeten hebben. Water in de sloten is nodig om vele redenen. Een lager slootpeil zorgt ervoor dat agrariërs minder water beschikbaar hebben om gewassen te beregenen. Terwijl het op dit moment het groeiseizoen is. Een lager slootpeil zorgt er ook voor dat het aangrenzende land makkelijke verdroogt. Bovendien bevatten de sloten dan minder zuurstof, worden ze sneller warm, en dat heeft grote gevolgen voor planten en dieren. De oevers van sloten die droogvallen, kunnen makkelijk afkalven. Tot slot zorgen gevulde sloten voor tegendruk tegen zoute kwel. Zonder die druk zou zoute kwel uit de diepere aardlagen naar boven dringen en zou het land verzilten. 

Het water uit het IJssel- en Markermeer laten we in. HHNK zorgt daarmee dat het water op peil blijft. Dit oppervlaktewater wordt vervolgens onttrokken door verschillende ge- en verbruikers. Alleen de watervraag voor doorspoelen tegen verzilting stellen we zelf in, afhankelijk van de mate van zoutindringing. We zijn en blijven peil gestuurd, waarin we bijsturen op waterkwaliteit en verzilting.

* Koelwater gaat niet verloren, maar vloeit terug in het watersysteem. Het wordt dus gebruikt, maar niet verbruikt.

De droogte houdt aan en het neerslagtekort neemt toe in Noord-Holland. Daarmee wordt op korte termijn water schaars. HHNK doet een beroep op alle inwoners en agrariërs die hun tuin en land beregenen. Locodijkgraaf Klazien Hartog: ‘’Beregenen overdag zorgt voor veel verdamping. Om langer en duurzamer toe te kunnen met het beschikbare water, roep ik agrariërs dringend op om hun land te beregenen aan het einde van de dag of in de avond, hiermee voorkom je extra verdamping. Alleen door allemaal, ook inwoners, zo min mogelijk oppervlaktewater te gebruiken stellen we het moment uit waarop we in de knel komen.’’  

Zie de pagina Wat kan je zelf doen tegen droogte?  

Het beweidingsverbod geldt voor alle dijken langs de Waddenzee in Hollands Noorderkwartier. Dat zijn de Waddenzeedijk op Texel en op het vasteland tussen Den Helder en Den Oever: de Balgzanddijk, de Amsteldiepdijk en de dijk op Wieringen. Het gaat om in totaal zestien pachters die daar geen vee mogen laten lopen.

Een beweidingsverbod houdt in dat pachters hun vee niet meer op onze dijken mogen laten grazen. 

Zaterdag 8 augustus om 18.00 uur.

Door de intensieve begrazing van vee in combinatie met de droogte is het gras niet in staat om snel genoeg te groeien voordat het stormseizoen aanbreekt. Grasmatten hebben tijd nodig om te herstellen. Een goede grasmat is nodig om de waterkering (dijk) stevig te houden. Bij een storm, waarbij het water over de dijk heen komt, beschermt de grasmat de dijk tegen afschuiven. Met het instellen van het beweidingsverbod zorgen we ervoor dat de dijk robuust blijft en daarmee komende winter het achterland beschermd blijft.

Onder normale omstandigheden (wanneer er geen sprake is van droogte) is het begrazen van de grasmat een veelvoorkomende manier om de grasbekleding op dijken te onderhouden.

Zodra de grasmat voldoende hersteld is, wordt het verbod ingetrokken. Een goede grasmat is nodig om de waterkering (dijk) stevig te houden en daarmee bestendig tegen stormen. 

Ja, op de meeste dijken in Hollands Noorderkwartier mag nog steeds vee grazen. Het beweidingsverbod geldt voor alle dijken langs de Waddenzee. Dat zijn de Waddenzeedijk op Texel en op het vasteland tussen Den Helder en Den Oever: de Balgzanddijk, de Amsteldiepdijk en de dijk op Wieringen. Het gaat om in totaal zestien pachters die daar geen vee mogen laten lopen.

Bij een dreigend watertekort, wordt in Nederland het water verdeeld. Het beschikbare water gaat dan het eerst naar de zaken die van groot belang zijn, zoals de zorg voor onze dijken, de drinkwatervoorziening en de energiecentrales. Andere zaken zoals bijvoorbeeld beregening van gewassen, scheepvaart en recreatie krijgen een lagere prioriteit. 

We noemen deze (landelijke) prioritering de verdringingsreeks. Deze geeft aan welke zaken bij de waterverdeling voorrang krijgen op andere zaken. De categorieën 3 en 4 zijn door de provincies en de waterschappen vervolgens regionaal uitgewerkt in de Strategie Waterverdeling. Kijk voor meer informatie op onze pagina: Droogte en waterverdeling

Ter voorbereiding en evaluatie van ieder droogteseizoen komt de Adviescommissie standaard tweemaal per jaar (in april en oktober) bijeen. Daarnaast op afroep als er aanleiding toe is op basis van actuele en verwachte ontwikkelingen. Zoals nu vanwege de aanhoudende droogte. Op basis van actuele ontwikkelingen kan de Adviescommissie het waterschap van advies voorzien om de sociaaleconomische impact van eventuele maatregelen zoveel mogelijk te beperken. HHNK kan dit advies meewegen in haar beslissing over maatregelen.

In de Landbouwadviescommissie zit een brede vertegenwoordiging van de agrarische sector. Hierin zitten vertegenwoordigers van de volgende partijen: 

• Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland (LTO)
• Koninklijke Algemeene Vereeniging voor Bloembollencultuur (KAVB)
• Nederlandse Akkerbouw Vakbond (NAV)
• Glastuinbouw Nederland
• Hollands Agrarisch Jongeren Kontakt (HAJK)
• Water, Land & Dijken (WL&D) 
• Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV) 
• Nederlandse Fruittelers Organisatie (NFO)

Regulier komt de Adviescommissie jaarlijks tweemaal bijeen: bij de start (april) en aan het eind van ieder droogteseizoen (oktober). Ook dit jaar is de Adviescommissie in april bijeengeweest. Indien er aanleiding toe is, komt de Adviescommissie vaker bijeen. Dit laatste is nog niet eerder gebeurd, maar is nu wel het geval. Op 13 augustus komt de Landbouwadviescommissie bijeen vanwege het recordhoge neerslagtekort in Hollands Noorderkwartier en de voorbereiding om de verdringingsreeks in te zetten. 

Het is niet toegestaan om oppervlaktewater te onttrekken om gewaspercelen onder water te zetten (inundatie). Inundatie is het opzettelijk en gecontroleerd onder water zetten van percelen. Inundatie vindt meestal plaats in de landbouw vanwege de bestrijding van bijvoorbeeld schadelijke aaltjes, schimmels en hardnekkige onkruiden in de ondergrond.

Dit betekent dat er geen oppervlaktewater meer onttrokken mag worden voor het beregenen of onder water zetten van land. Het gaat onder meer om landbouwgrond, maar ook sportvelden, parken en plantsoenen.

Bij watertekort treedt de Verdringingsreeks in werking, voor HHHNK regionaal vertaalt in de Strategie waterverdeling HHNK 2024. Bij feitelijk watertekort en/of knelpunten in het beheergebied van HHNK of in het geval van het bereiken van de ondergrens van het meerpeil in het IJsselmeergebied wordt besloten om maatregelen te treffen zoals onttrekkingsverboden. De volgorde van maatregelen is vastgelegd in de maatregellijst van de Strategie waterverdeling. De hoogste prioriteit is voor veiligheid en het voorkomen van onomkeerbare schade aan natuur. De tweede prioriteit is voor belangrijke nutsvoorzieningen (drinkwater en energie).

Verzilting is de toename van het zoutgehalte in de bodem, het grondwater en het oppervlaktewater. Verzilting gebeurt door indringend zeewater (extern); zeewater dat via o.a. riviermondingen, sluizen en/of vispassages via het oppervlaktewater het watersysteem binnendringt. Daarnaast is er sprake van interne verzilting; zout of brak grondwater dat als kwelwater omhoogkomt en als gevolg daarvan in de bodem en het grond- en oppervlaktewater terecht komt. 

Verzilting komt in ons gebied voor aan de kust en op plekken die vroeger brak of zout water hadden, voordat het werd doorgemalen of ingepolderd. Daardoor zit er in de bodem brak of zout water.

Omdat we in Hollands Noorderkwartier grotendeels op een voormalige zeebodem leven, is de bodem relatief zout. Voldoende zoet water in onze sloten voorkomt dat dit zout naar boven dringt. In tijden van droogte kunnen bodem en sloten verzilten. Zodra er minder zoetwater in sloten staat, kan de zoute kwel omhoogkomen en zorgen dat het water in sloten zouter wordt. Dit is kwalijk voor landbouw en natuur. 

Schutbeperkingen bij een sluis zijn maatregelen waarbij het schutten (het verplaatsen van schepen tussen verschillende waterstanden) wordt beperkt. Door de schutbeperking in te stellen voor recreatievaart zorgen we ervoor dat er een stuk minder zout water het gebied instroomt. Er is ook minder water nodig voor doorspoeling voor verziltingsbestrijding. Het geldt onder meer bij de Koopvaardersschutsluis en Boerenverdrietsluis in Den Helder, waar zout zeewater en zoet water met elkaar vermengd raken.