Droogte 2026: Vraag en antwoord

Via ons liveblog op www.hhnk.nl houden wij u op de hoogte van de droogtesituatie in Hollands Noorderkwartier.

U kunt dagelijks de landelijke droogtemonitor volgen. 

Neerslagtekort is het verschil tussen verwachte verdamping en gemeten neerslag. Bij de berekening van een neerslagtekort of –overschot hanteren alle waterschappen de agrarische kalender. Die begint op 1 april. Op dat moment zetten we de teller op nul. Vanaf dan is het optellen en aftrekken. Elke millimeter neerslag tellen we op, en elke millimeter verdamping trekken we daarvan af. Het resultaat van die som geeft een neerslagtekort/overschot aan. Op droge dagen verdampt er oppervlaktewater en droogt het land uit. Op een lange, warme, zonnige zomerdag verdampt er zo'n 5 millimeter per etmaal. De zon staat dan ook hoog aan de hemel en heeft meer impact. In het vroege voorjaar en in het najaar is de verdamping veel lager. 

Dijken zijn gemaakt van allerlei grondsoorten zoals klei, zand met soms veen. Een goede dijk is een klamme dijk. Regen voedt een dijk. Tijdens een lange, droge periode kunnen dijken scheuren vertonen. Doordat water soms door de scheuren naar binnenloopt, kunnen er dan natte (zwakkere) plekken op de dijk ontstaan. Dijken die uitdrogen, kunnen minder sterk zijn.  

In een droge periode verdampt er water. Uit de sloot, maar ook uit het land. Dit heeft gevolgen voor agrariërs, voor onze tuinen, voor de natuur, en ook voor het leven in de sloot.  

Als het slootwater opwarmt, bloeit de blauwalg op, vermindert de zuurstof in het water en dreigen vissen te stikken.  

Omdat we in Hollands Noorderkwartier grotendeels op een voormalige zeebodem leven, is de bodem relatief zout. Voldoende zoet water in onze sloten voorkomt dat dit zout naar boven dringt. In tijden van droogte kunnen bodem en sloten verzilten. Het zoutgehalte in sloten en plassen neemt dan toe. Dit is kwalijk voor landbouw en natuur. 

Normaal gesproken maalt het hoogheemraadschap het teveel aan water uit ons laaggelegen werkgebied met gemalen naar IJssel- en Markermeer. Dat hoeft nu niet. Sterker, er is juist meer behoefte aan water dan er uit de lucht valt.  

Het hoogheemraadschap zet op tal van plekken langs IJssel- en Markermeer sluizen of stuwen op een kier. Hierdoor stroomt het water via ons uitgebreide slotenstelsel het Noorderkwartier in. De onderzijde van de dijken blijven gevoed, de sloten blijven op peil en het slootwater wordt een beetje ververst, en agrariërs kunnen slootwater gebruiken voor hun gewassen. 

Bij een toenemend neerslagtekort wordt de toestand van de dijken nauwlettend in de gaten gehouden door onze medewerkers in het veld. Daarbij beginnen we met de meest droogtegevoelige dijken liggen, die deels uit veen bestaan. Deze dijken zijn gevoeliger voor uitdroging dan de dijken die volledig uit klei zijn opgebouwd. Bij een neerslagtekort van 225 millimeter kijken we of er concrete maatregelen nodig zijn. Er wordt dan een overweging gemaakt of onze inspecteurs op pad gaan om onze droogtegevoelige dijken te controleren. Dit is recentelijk gebeurt. Ongeveer 65 kilometer aan dijken zijn geïnspecteerd. Bij scheurvorming kunnen ook drones worden gebruikt. Bij een neerslagtekort van 275 millimeter worden ongeveer 495 kilometer dijken geïnspecteerd. Op deze manier worden droogteschades aan onze dijken (bijvoorbeeld scheuren, natte plekken, vervorming, uitgedroogde grasmatten) tijdig gesignaleerd. Indien nodig worden maatregelen genomen of worden dijken extra in de gaten gehouden. Zo zorgen we voor veilige dijken en houden inwoners droge voeten. 

Watertekort is iets anders dan neerslagtekort, maar draagt ook bij aan de algehele droogte. Watertekort betekent dat de vraag (bijvoorbeeld door de agrarische sector of de industrie) naar water groter is dan het aanbod. Momenteel is er geen watertekort, omdat de aanvoer via de rivieren naar het Marker- en IJsselmeer nog zodanig is dat we voldoende water vanuit die meren ons gebied in kunnen laten. Daarmee kunnen we op dit moment aan de watervraag voldoen.  

Desondanks is het gebied erg droog, vanwege het neerslagtekort.   

Bij een toenemend neerslagtekort wordt de toestand van de dijken nauwlettend in de gaten gehouden door onze medewerkers in het veld. Daarbij beginnen we met de meest droogtegevoelige dijken liggen, die deels uit veen bestaan. Deze dijken zijn gevoeliger voor uitdroging dan de dijken die volledig uit klei zijn opgebouwd. 

Als het neerslagtekort groter wordt dan 225 mm, dan maken we een afweging tot daadwerkelijke inspecties van de dijken. Dan worden als eerste ongeveer 65 kilometer aan droogtegevoelige dijken geïnspecteerd. Dit is onlangs gedaan door HHNK. Deze dijken liggen voornamelijk in de regio Waterland. Het zijn zeer oude dijken, vaak met een kern van veen en een kap van klei.  Indien de droogte aanhoudt, kunnen ook andere dijken in aanmerking komen voor inspectie (495 kilometer in totaal). Op deze manier worden droogteschades aan onze dijken (bijvoorbeeld scheuren, natte plekken, vervorming, uitgedroogde grasmatten) tijdig gesignaleerd. Indien nodig worden maatregelen genomen of worden dijken extra in de gaten gehouden. Zo zorgen we voor veilige dijken en houden inwoners droge voeten. 

Onze gebiedsbeheerders en onderhoudsmedewerkers voeren de inspecties in duo's uit. Daarnaast maken we gebruik van drones, waarmee we scheuren kunnen detecteren en monitoren. Dat lukt alleen, als scheuren van bovenaf zichtbaar zijn, wanneer er geen hoog gras of gemaaid gras op de dijk is. Met peilbuizen meten we de hoogte van het grondwater in de dijk, zodat we weten hoe droog het binnenin de dijk zelf is.