Pilot Uitgeester- en Heemskerkerbroek

Land en Tuinbouworganisatie (LTO) heeft een actieplan opgesteld om samen met waterschappen te werken aan schoner en voldoende water en een betere bodem. Boeren en tuinders nemen vrijwillig maatregelen op hun bedrijf of doen mee in een van de 500 DAW-projecten om meer kennis op te doen. 

Status: Doorlopend 

Binnen het pilotgebied zijn agrariërs kennisgroepen gestart, waarbij zij onder leiding van experts de weerbaarheid van hun gewassen en teelten proberen te optimaliseren. Dankzij bijvoorbeeld extra aandacht voor de bodem is er minder gebruik van bemesting en/of gewasbeschermingsmiddelen nodig. Zo vermindert ook de emissie van deze stoffen naar de omgeving en het grond- en oppervlaktewater. 

Status: Doorlopend 

Gemeente Heemskerk heeft langs de N197 een bergingsgebied 'De Watertuinen' gerealiseerd, met subsidie van onder andere HHNK. Deze waterberging zorgt voor het vertraagd afvoeren van overtollig (regen-)water vanuit het duingebied én houdt dit schone, gebiedseigen water langer vast. Daarnaast is het gebied ingericht met diverse poelen en beekjes, waar ruimte is voor ecologie. De combinatie met de recreatieve functie zorgt ook voor een betere beleving van het water: hier moeten we zuinig op zijn!

Status: Afgerond in 2024

Midden in het Heemskerkerduin wordt een waterberging geraliseerd waarin diverse functies samenkomen. De waterberging vervult een belangrijke functie in het klimaatbestendig maken van dit stukje duingebied. Door het hellende karakter van het gebied, in combinatie met de intensieve en hoogwaardige (glas-)tuinbouw die hier plaatsvindt, is dit gebied kwetsbaar bij hevige buien. De betrokken partijen hebben dan ook de samenwerking gezocht om hier maatregelen te treffen. Een van deze maatregelen is de realisatie van een waterberging, die wordt gecombineerd met natuurontwikkeling én een proef voor de zuiverende functie middels ijzerhoudend zand. Met dit project maken we het watersysteem meer robuust, bieden we meer ruimte voor ecologie en verminderen we ongewenste stoffen in het water.

Status: In realisatie, gereed medio 2026

Fosfaat is, naast stikstof, een van de belangrijke voedingsstoffen in het oppervlaktewater. Voedingsstoffen klinkt positief, maar zoals bij alles is teveel niet goed. In het projectgebied is fosfaat in te hoge concentraties in het oppervlaktewater aanwezig. We onderzoeken daarom mogelijkheden om fosfaat in het oppervlaktewater te verwijderen. Landelijk zijn er proeven uitgevoerd en ervaringen opgedaan met verschillende technieken. We onderzoeken voor de Uitgeester- en Heemskerkerbroek hoe we een doelmatige aanpak in het watersysteem kunnen toepassen. 

Status: Gebiedsgericht onderzoek noodzakelijk, geplande uitvoering hiervan in 2026-2027

Gemeente Heemskerk organiseerde de afgelopen jaren een zogenaamde 'Waterdag'. Deze dag, die wordt gehouden in het waterrijke park Assumburg, is leuk voor jong en oud, biedt allerlei activiteiten én is een verzamelplek voor informatie over het leven met het water om ons heen. De gemeente onderzoekt de mogelijkheden om dit evenement in het voorjaar van 2027 opnieuw te organiseren.

Status: Afgerond

We organiseren een publiekscampagne gericht op onze invloed op de waterkwaliteit, bij de dingen die we in en om huis doen. De nadruk ligt op handelingen in de tuin en met onze huisdieren en is bedoeld om inzicht te geven in hoe inwoners een positieve bijdrage kunnen leveren aan de waterkwaliteit. We willen immers goed zorgen voor onze tuin en huisdier én de natuur!

Status: Start van de campagne in het voorjaar van 2026

In het agrarisch en stedelijk gebied wordt onderzocht waar ruimte is om de oevers natuurvriendelijker in te richten, zowel boven als onder water. Riet en waterplanten zorgen voor schoner water en bieden beschutting aan dieren en vissen. In stedelijk gebied is niet altijd de ruimte om een oever volledig in te richten volgens de normen van een 'natuurvriendelijke' oever. Toch kan ook daar veel worden bereikt door ruimte die er is te benutten voor riet en (oever)planten en harde beschoeiingen te verwijderen of onder de waterlijn te brengen. De deelnemende overheden kijken samen naar kansen, waarbij ook de samenwerking nadrukkelijk wordt opgezocht in aanleg en beheer.

Status: Doorlopend

Binnen het Natuur Netwerk Nederland is een natte verbinding vanaf de duinen naar de laaggelegen polders aangegeven. In dit project maken we deze verbinding mogelijk door aanleg van natuurvriendelijke oevers en stapstenen (rustgebiedjes voor de natuur op deze route). De eerste fase van dit project nadert in 2026 de realisatie. Langs de noordkant van Heemskerk wordt gewerkt aan een natuurlijke inrichting met ruimte voor de ecologie. 

Status: De werkzaamheden voor de realisatie van de eerste fase starten naar verwachting eind 2026.

Onderzoeken geven aan dat de waterkwaliteit rondom Fort Veldhuis en het aanliggende Liniekanaal aandacht behoeft. Rondom het fort ligt o.a. een dikke laag bagger op de waterbodem, maar de historie van het fort maakt dat baggeren een risicovolle klus kan zijn. We onderzoeken verschillende oorzaken en mogelijke oplossingen om de waterkwaliteit in dit stukje van de polder een positieve impuls te kunnen geven.

Status: We voeren in 2026 nadere onderzoeken uit naar de haalbaarheid en effectiviteit van mogelijke maatregelen.

Het water in het landgoed Marquette is een heel eigen systeem. Het wordt grotendeels gevoed door water wat uit de bodem omhoog komt en heeft enorme potentie op het gebied van waterkwaliteit. Helaas kent het ook zijn eigen uitdagingen, zoals het vele organische materiaal dat vanuit het landgoed in het water terecht komt. PWN heeft al belangrijke stappen gezet in de inrichting en beheer van het landgoed. Er wordt gezocht naar mogelijkheden om het gebiedseigen water nog beter en langer vast te houden.

Status: De eerste maatregelen zijn reeds gerealiseerd. Momenteel wordt de haalbaarheid van extra maatregelen onderzocht.

Op diverse plekken in de polder kalft de oever af, onder andere in de weidevogelgebieden. Dit afkalven levert extra bagger in het watersysteem op, wat nadelig kan zijn voor de waterkwaliteit. HHNK en Landschap Noord-Holland kijken samen naar de mogelijkheden om de oevers met natuurlijke materialen te beschermen en vrijkomende bagger te verwerken achter deze oeverbescherming. Zo voorkomen we afkalving en geven we de oevers en ecologie de kans om zich te herstellen.

Status: Verkenning haalbaarheid.

Vissen hebben de natuurlijke neiging om rond te trekken (migreren). Van zoet naar zout, van polder naar zee, maar ook binnen de polders en het boezemsysteem van HHNK. Helaas werpen wij met ons Nederlandse waterbeheer regelmatig onneembare barrières op, waardoor het natuurlijke gedrag van de vissen onmogelijk wordt. Binnen de pilot willen we een belangrijke stap zetten door een groot gebied binnen de polder onderling te verbinden en de vissen zo goed mogelijk de kans te geven om te migreren. In de route vanaf de sluis Meldijk in Uitgeest tot achter in de polder richting het Heemskerkerduin worden de bestaande vispassages geautomatiseerd. Zo geven we, ook in drogere periodes, de vissen de kans om zich vrij te bewegen door een groot deel van de polder. Er ontstaat in combinatie met de al gerealiseerde passage tussen de polder Uitgeester- en Heemskerkerbroek en de Castricummerpolder een groot aaneengesloten gebied waar de vissen zich kunnen verplaatsen en op zoek kunnen gaan naar de beste plekjes om te leven, eten en zich voor te planten.

Status: Planvoorbereiding voor de optimalisatie tracé Meldijk – Neksloot, realisatie verwacht voor eind 2026.

Meten is weten! Om een goed beeld te hebben van de waterkwaliteit en de knelpunten in het projectgebied, is een uitgebreid meetnetwerk ingericht in de Uitgeester- en Heemskerkerbroek. Met vaste regelmaat worden op diverse punten watermonsters genomen die het laboratorium uitgebreid analyseert op diverse stoffen en kwaliteits-indicatoren. Zo hebben we een gedetailleerd beeld van de waterkwaliteit in het gebied, waar de prioriteit ligt om mee aan de slag te gaan en krijgen we inzicht in de effectiviteit van maatregelen die worden uitgevoerd.

Status: Doorlopend

Boeren maakten van oudsher tijdens de najaarsschouw de hele sloot schoon. Dat is goed voor de waterafvoer, maar minder goed voor de biodiversiteit. In veel gevallen is er best ruimte in het watersysteem om elk jaar een deel van de begroeiing te laten staan, zodat de ecologie meer gelegenheid krijgt om zich te ontwikkelen. Samen met Water, Land & Dijken hebben deelnemende agrariërs een plan gemaakt voor de sloten in hun beheer, om het slootschonen anders aan te pakken. De afgelopen drie jaar zijn zij op deze manier aan de slag gegaan. Het hoogheemraadschap zorgt voor monitoring van de ecologie binnen de proefgebieden.

Status: Pilotperiode afgerond, over naar standaardbeheer. Monitoring van de ecologie wordt in 2027 nogmaals uitgevoerd om resultaten op langere termijn te kunnen analyseren.