Chemische stoffen in zwemwateren

Volgens onderzoek (publicatie september 2026) van Natuur & Milieu en het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) komen in vrijwel alle zwemwateren chemische normoverschrijdingen voor. Op deze pagina geven wij uitleg over de verschillende normen, de taak van het hoogheemraadschap en geven we antwoord op veelgestelde vragen. 

Wij hebben de voor het onderzoek gebruikte gegevens opgevraagd bij Natuur & Milieu. Als die binnen zijn dan voeren wij daar een check op uit voordat we met een nadere inhoudelijke reactie komen.

Metingen waterkwaliteit

HHNK doet ieder jaar veel metingen van de waterkwaliteit. Deze metingen zijn nodig voor ons werk en voor wettelijke taken. Wij vinden het onwenselijk als er stoffen in het water zitten, vooral als de hoeveelheid hoger is dan de milieunormen. Het onderzoeksrapport laat zien dat zwemwateren geen gesloten systemen zijn. Stoffen uit de omgeving kunnen daarom in het zwemwater terechtkomen. Dat wisten we al en dit rapport bevestigt dat opnieuw.

Verschillende normen

In het rapport zijn de meetresultaten vergeleken met milieunormen voor waterkwaliteit. Deze normen zijn bedoeld om planten, dieren en het watermilieu te beschermen tegen schadelijke effecten van stoffen. Ze zijn niet gemaakt om gezondheidsrisico’s voor mensen te beoordelen. Bij gezondheidsrisico’s wordt namelijk ook gekeken naar hoeveel, hoe lang, en hoe vaak mensen met het water in contact komen, bijvoorbeeld tijdens het zwemmen. Omdat milieukwaliteitsnormen een ander beschermdoel hebben en op een andere wijze worden afgeleid, kunnen overschrijdingen van deze normen niet rechtstreeks worden vertaald naar gezondheidsrisico's voor mensen.

Geen overschrijdingen van PFAS

Voor PFAS bestaan volksgezondheidsnormen. Uit de metingen die HHNK in 2024 in opdracht van de provincie heeft uitgevoerd op de officiële zwemwaterlocaties, blijkt dat deze normen in ons gebied niet worden overschreden.

Wat doet HHNK om chemische stoffen in het water te verminderen?

HHNK controleert lozingen op het oppervlaktewater en houdt de waterkwaliteit in de gaten. Als verboden stoffen boven de milieunormen worden aangetroffen, dan melden wij dit altijd bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Ook onderzoeken we waar deze stoffen vandaan komen. Samen met andere overheden en organisaties werken we aan oplossingen om de waterkwaliteit te verbeteren.

Veelgestelde vragen

Kan ik veilig zwemmen op officiële zwemwaterlocaties?

Voor meer informatie over gezondheidsrisico’s van zwemmen in oppervlaktewater in relatie tot chemische stoffen kunt u terecht op https://www.zwemwater.nl/gezondheidsrisicos/. Op deze website staat ook het actuele zwemwateradvies op basis van de zwemwaterparameters zoals blauwalg en andere bacteriën die acute gezondheidsproblemen kunnen opleveren.

Waarom zijn normen voor planten en dieren anders dan voor mensen?

Waterplanten en waterdieren leven voortdurend of gedurende een groot deel van hun leven in het oppervlaktewater. Daardoor worden zij vaak langdurig blootgesteld aan stoffen die in het water aanwezig zijn. Daarnaast zijn waterplanten en waterdieren ook vaak gevoeliger voor de negatieve effecten van verontreinigende stoffen. Milieukwaliteitsnormen zijn daarom opgesteld om ook bij langdurige blootstelling schade aan planten, dieren en ecosystemen te voorkomen. Daarom zijn milieunormen vaak strenger dan volksgezondheidsnormen. Mensen en landdieren komen veel minder vaak en minder lang in contact met het oppervlaktewater. Daarom is de gezondheidsnorm over het algemeen minder streng. Daarnaast kunnen mensen, dieren en planten stoffen op verschillende manieren opnemen, verwerken en uitscheiden. Hierdoor kunnen de concentraties waarbij effecten optreden per soort verschillen. Daarom zijn milieukwaliteitsnormen en gezondheidskundige normen gebaseerd op verschillende uitgangspunten en kunnen deze van elkaar afwijken.

Kan mijn hond veilig zwemmen?

De milieunormen voor water zijn niet gemaakt om gezondheidsrisico's van honden te beoordelen. Deze normen zijn bedoeld om planten en dieren in het water te beschermen. Om te bepalen of een stof schadelijk is voor honden is meer informatie nodig. Bijvoorbeeld hoe giftig de stof is voor zoogdieren en hoeveel van de stof een hond binnenkrijgt. De normen voor de volksgezondheid zijn ontwikkeld voor mensen, niet voor zoogdieren zoals honden. Mensen en honden verschillen namelijk in lichaamsbouw, gedrag en contact met oppervlaktewater. Honden kunnen bijvoorbeeld meer water binnenkrijgen tijdens het zwemmen (bijv. drinken en likken). Daarom kunnen de gezondheidsnormen voor mensen niet zomaar worden gebruikt om risico's voor honden te beoordelen, hooguit een eerste aanwijzing.

Wat doet het hoogheemraadschap voor zwemwaterkwaliteit?

Wij zorgen er samen met het laboratorium Stichting Waterproef voor dat de 31 officiële zwemlocaties in onze wateren maandelijks worden bemonsterd op zwemwaterparameters. Denk daarbij aan blauwalgen die giftig kunnen zijn en diverse bacteriën, waaronder E-coli, die acute gezondheidsproblemen kunnen veroorzaken. Daarnaast worden doorzicht, temperatuur, pH e.d. gemeten. De provincie is het bevoegd gezag als het gaat om zwemwater. HHNK beoordeelt de meetgegevens en adviseert de provincie, die besluit over het wel/ niet afgeven van een waarschuwing of negatief zwemadvies. Zie voor meer informatie de pagina Zwemwater.