Stap binnen in het waterverleden tijdens Open Monumentendag
Wat hebben molens, gemalen en dijken ons te vertellen? Tijdens Open Monumentendag op zaterdag 12 en zondag 13 september 2026 openen we de deuren van diverse molens en gemalen in ons beheergebied. Tijdens deze dagen krijgt iedereen de kans om kennis te maken met het rijke watererfgoed van Noord-Holland of je nou een geschiedenisfanaat bent of op zoek bent naar een leuk dagje uit.
Ontdek hoe waterbeheer in Noord-Holland zich door de tijd heen heeft ontwikkeld. Tijdens Open Monumentendag openen bijzondere waterwerken hun deuren en vertellen zij het verhaal van vroeger én nu. Van monumentale molens tot nog altijd functionerende gemalen: iedere locatie biedt een unieke blik achter de schermen.
De toegang is gratis en iedereen is van harte welkom. De meeste molens en gemalen zijn geopend van 11:00 uur tot 16:00 uur. Let op: bij de locaties zijn geen toiletvoorzieningen aanwezig.
Noordkop
In de Noordkop kunt u een kijkje nemen bij de Grebmolen in Warmenhuizen (zaterdag en zondag) en molen LQ in Burgerbrug (zaterdag). Op zaterdag 12 september opent ook Gemaal Lely in Wieringerwerf exclusief zijn deuren. Tijdens een rondleiding krijgen bezoekers een unieke kans om een kijkje te nemen achter de schermen van dit indrukwekkende monument, dat al bijna een eeuw een belangrijke rol speelt in het waterbeheer van de Wieringermeer. Aanmelden voor de rondleiding is noodzakelijk.
Breng een bezoek aan de Grebmolen
De huidige Grebmolen dateert uit 1876. Deze molen verving een eerdere molen die in de nacht van 15 maart in datzelfde jaar door blikseminslag afbrandde. De molen werd gebouwd om de Grebpolder te bemalen. Tot 1925 gebeurde dat uitsluitend met behulp van windkracht. Een gemaal met benzinemotor ondersteunde vanaf dat jaar de molen. Tegenwoordig zorgen vrijwilligers ervoor dat de Grebmolen als plus op het watersysteem, samen met een elektrisch gemaal, het 162 hectare grote poldergebied drooghoudt.
Rondleiding door Gemaal Lely
In samenwerking met de gemeente Hollands Kroon, als onderdeel van het programma ‘ZuiderZeeWerken: Al 100 jaar, Nóg 100 jaar’, opent HHNK de deuren van Gemaal Lely op zaterdag 12 september. Dit bijzondere rijksmonument speelt al bijna een eeuw een onmisbare rol in het droogmalen en veilig houden van de Wieringermeer. Het is alleen mogelijk het gemaal met een rondleiding te bezoeken. Aanmelden voor de rondleidingen kan via het aanmeldformulier op de pagina Open Monumentendag 2026.
West-Friesland
In West-Friesland kunt u een kijkje nemen bij gemaal Beetskoog in Oudendijk (zondag), de Berkmeermolen in Obdam (zondag) en de Rijksgetijmeter in Enkhuizen (zaterdag).
Gerestaureerde Berkmeermolen
Na een omvangrijke restauratie is de Berkmeermolen in Obdam weer volledig maalvaardig. HHNK herstelde het vijzelwiel. Hierdoor is het rijksmonument toekomstbestendig. Deze molen uit 1608 blijft een tastbare herinnering aan eeuwen waterbeheer in de Berkmeerpolder.
Stoommachinemuseum
Op zaterdag 12 september is het Nederlands Stoommachinemuseum in Medemblik gratis toegankelijk voor bezoekers. Het museum is gevestigd in het voormalige stoomgemaal Vier Noorder Koggen, één van de oudste nog intacte stoomgemalen van Nederland. Hier ontdek je hoe stoomkracht vroeger werd ingezet om polders droog te houden en het waterpeil te beheersen.
Tijdens Open Monumentendag komt het verleden letterlijk tot leven: de machines draaien en laten zien hoe het gemaal ruim een eeuw lang een belangrijke rol speelde in het waterbeheer van Noord-Holland. Een uniek bezoek voor iedereen die geïnteresseerd is in techniek, geschiedenis en watererfgoed.
Regio Alkmaar
In regio Alkmaar kunt u een kijkje nemen bij de Geestmolen (zaterdag), molen De Viaan in Alkmaar (zaterdag), de Groetermolen (zondag), de Menningweermolen (zaterdag), molen de Dog in Uitgeest (zaterdag), de Veenhuizermolen in Heerhugowaard (zaterdag) en het erf van de Noordermolen in Akersloot (zaterdag en zondag). Daarnaast opent HHNK het Noorderpolderhuis en het Defensiegemaal in Egmond aan den Hoef op zondag.
Bezoek het Defensiegemaal in Egmond aan den Hoef
De machinisten van het Defensiegemaal in Egmond aan den Hoef openen op zondag om 11.00 uur de deuren. Dit bijzondere gemaal is gebouwd in 1939 en zit verstopt in de dijk van de Bergermeerpolder. Het werd destijds aangelegd om het militaire Vliegveld Bergen droog te houden, dat in dezelfde polder was aangelegd. Daarmee had het gemaal niet alleen een waterstaatkundige, maar ook een strategische functie.
Het Defensiegemaal is een zeldzaam voorbeeld van waterbeheer met een militair doel. Tijdens Open Monumentendag kan men het gemaal van binnen bekijken, in gesprek gaan met de machinisten en meer leren over de techniek en geschiedenis van deze plek.
Noorderpolderhuis
Op zondag 13 september opent het historische Noorderpolderhuis in Schermerhorn zijn deuren voor bezoekers. Dit bijzondere rijksmonument was eeuwenlang het bestuurscentrum van de Schermer en vertelt het verhaal van het waterbeheer in de droogmakerij. Oorspronkelijk diende het gebouw als woning van de molentimmerbaas die verantwoordelijk was voor het onderhoud van de vele molens in de polder. Later groeide het uit tot een iconisch waterschapshuis.
Bezoekers kunnen een kijkje nemen in het sfeervolle gebouw met zijn rijke interieur én in de naastgelegen timmerschuur. Daar bevindt zich een bijzondere trekpleister: een monumentale kegelbaan, die wordt beschouwd als een van de oudste kegelbanen van Nederland.
Zaanstreek-Waterland
In Zaanstreek-Waterland kunt u onder andere een kijkje nemen bij de Katwoudermolen in Katwoude (zondag) en gemaal 't Leven in Zaandijk (zaterdag).
Bezoek gemaal 't Leven in Zaandijk
Iedereen is welkom op zaterdag 12 september bij gemaal ’t Leven in Zaandijk. Dit markante gemaal verrees in 1904 op de plek van een poldermolen die dezelfde naam droeg. Vanaf zijn ligging aan de Zaan zorgde het jarenlang voor de bemaling van de polder Westzaan. Het gebouw vertelt het verhaal van de ontwikkeling van het waterbeheer in de regio. Na de ombouw naar elektrische aandrijving in 1916, bleef veel van de oorspronkelijke techniek behouden. Bezoekers kunnen onder meer de authentieke vacuümpomp, historische elektromotoren en het originele tegelwerk bewonderen, die samen een uniek inkijkje geven in het verleden van het gemaal.
