Het blijft de komende tijd vrij droog in Nederland. Het neerslagtekort wordt groter en de effecten hiervan nemen toe. Om water vast te houden en de aanvoer anders te verdelen, hebben de waterschappen en Rijkswaterstaat verschillende maatregelen genomen.

Sinds eind juni is in Hollands Noorderkwartier slechts 10 tot 18 mm regen  gevallen. Daarnaast nam de temperatuur de afgelopen dagen toe, tot tropische waarden midden deze week. Enkele veel gestelde vragen op een rij:

Wat is neerslagtekort?

Neerslagtekort is een maat voor de droogte, en volgt uit het verschil tussen verdamping en de som van gevallen regenwater. We berekenen het neerslagtekort tijdens het agrarische groeiseizoen (1 april – 1 oktober). Voorbeeld: valt er vanaf 1 april 10 dagen lang 3mm per dag, dan is de som 30mm overschot. Valt er daarna twintig dagen geen druppel en is de verdamping 3mm per dag, dan is de totaalsom over die dertig dagen 30 minus 60 (20x3), dus een tekort van 30mm.

Het is gebruikelijk dat er in het voorjaar en de zomer sprake is van een tekort. Het tekort loopt nu echter snel op.

Is het overal in Nederland droog?

Ja en nee. Heel Nederland zucht onder de droogte en de warmte. Echter, de effecten zijn niet in elk gebied vergelijkbaar. Op de hoge zandgronden in het oosten en zuidoosten van Nederland trad de droogte al eerder in. Daar zijn minder mogelijkheden om water van de ene naar de andere plek te brengen. Gevolg is dat de sloten daar eerder droogvallen en het grondwaterpeil daalt, met alle gevolgen van dien. Het laaggelegen westen van Nederland kan over meer zoet water beschikken dat door de rivieren wordt aangevoerd.

Waar komt ons water vandaan?

Normaal gesproken komt het zoete water in ons gebied vooral uit de lucht. Regen valt op het land en in de sloten en verzadigt het land. Een aantal dagen geen regen is niet erg. De bodem bevat genoeg water. Bij langdurig uitblijven van regen laat het hoogheemraadschap via zo'n dertig inlaatpunten langs de kust van het IJssel- en Markermeer zoet water in. Dat water vindt zijn weg door ons stelsel van sloten, stuwen en gemalen.

IJssel- en Markermeer worden gevoed door de IJssel, die op haar beurt weer water aangevoerd krijgt vanuit de Rijn/Duitsland. Omdat ook in Duitsland weinig tot geen regen valt, neemt de aanvoer van de Rijn af, en dus ook die van de IJssel. Beide meren zijn reusachtig groot, en bevatten momenteel nog genoeg water. Vooruitlopend op deze droge tijd heeft Rijkswaterstaat onlangs het peil van het IJssel- en Markermeer nog met enkele centimeters verhoogd, om een buffer voor de komende tijd op te bouwen.

Wie hebben het water nodig?

Op dit moment is de watervraag groot. Met name door agrariërs, die hun teelten op het land hebben staan en willen beregenen. Daarvoor gebruiken zij slootwater. Maar ook de natuur heeft water nodig. Een sloot-op-peil voedt haar omgeving, houdt de ecologie in stand en zorgt voor een goede waterkwaliteit. Ook zorgen dijksloten ervoor dat de voet van een dijk vochtig blijft, wat goed is voor de sterkte van die dijk.

Wat zijn de gevolgen van de droogte?

Ons stelsel aan sloten, stuwen en gemalen moet ervoor zorgen dat het ingelaten water door ons gebied stroomt. Dat gaat niet makkelijk, in een gebied zo vlak als Noord-Holland. Het water moet zijn weg vinden vanaf onze oostkust tot aan de binnenduinrand.

Gevolg hiervan is dat het water langzaam stroomt en opwarmt. Dit kan de overmatige groei van blauwalgen versterken. Blauwalgen zijn natuurlijke bacteriën in ons water, die bij warmte tot bloei (vermenigvuldiging) kunnen komen. Tegen bloeiende blauwalg is maar één kruid gewassen: afkoelen. Dat kan met regen, of met vers water. En dat laatste stroomt maar langzaam. Blauwalgen zullen toenemen. Blauwalg die bloeit, sterft ook af. Dit geeft die groen-blauwe drijflagen op het water. Afstervende blauwalg kan giftig zijn.

Een ander gevolg is dat agrariërs soms merken dat een grote onttrekking van slootwater voor beregening tot minder water in de sloot leidt. Ze zullen dan even moeten wachten, of met elkaar afspraken maken om niet tegelijkertijd water te onttrekken.

Als de droogte lang aanhoudt kunnen er droogteschades zoals scheurtjes in dijken ontstaan. Sommige dijken zijn meer gevoelig voor droogte dan andere. Die droogtescheurtjes ontstaan in de bovenlaag. Het hoogheemraadschap houdt dit goed in de gaten.

Wat doet het hoogheemraadschap?

Op dit moment laten we vers zoet water in via dertig inlaten; in totaal zo'n 20 kubieke meter per seconde. Deze maatregel zetten we bijna elke zomer in. Dat is nu niet anders. Om het water zijn weg te laten vervolgen door het vlakke gebied, controleren we mogelijke knelpunten, zoals dichtgroeiende duikers. Deze kunnen de waterstroom hinderen.

Indien de droogte langer aanhoudt, gaan we de meest droogtegevoelige dijken inspecteren. Zodra we droogteschades constateren, repareren we die.

Ook houden we de verzilting in de gaten. De bodem van Noord-Holland is een oude zeebodem en relatief zout. Bij te weinig zoet water kan dat zout naar boven komen. Ook kan zout water via de schutsluizen bij Zaandam en Den Helder ons gebied in stromen. We controleren het zoutgehalte nabij deze sluizen. Indien noodzakelijk wordt het schutregime aangepast en wordt er minder vaak geschut.

De Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) is sinds vorige week actief. Via de Regionale Droogte Overleggen (RDO) wordt deze commissie geadviseerd. HHNK neemt samen met zeven provincies, drie regio's van Rijkswaterstaat en acht andere waterschappen deel aan het RDO-Noord. Het LCW adviseert het Managementteam Watertekorten (MTW) waarin wordt afgestemd tussen het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Economische Zaken, Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, de Unie van Waterschappen, het Interprovinciaal Overleg en de Verenigde drinkwaterbedrijven (Vewin). Het MTW neemt besluiten over landelijke maatregelen om de effecten van droogte te beperken.

Wat kunt u doen?

Zwemmen is heel aanlokkelijk en verkoelend met deze warme dagen. Toch is het verstandig om eerst even te checken waar dat veilig kan. Op www.zwemwater.nl vindt u alle gecontroleerde natuurzwemwateren in Nederland. Het water op deze locaties wordt regelmatig gecontroleerd.

Wees wijs met water, verspil het niet. Ook drinkwaterbedrijven hebben te maken met de droogte. Zij zijn voor hun productie grotendeels afhankelijk van het oppervlaktewater.

Beregen gewassen niet midden op de dag. Het beregeningswater verdampt vrijwel direct. Beregening in de koelere ochtend- of avonduren heeft meer effect.

Kijk in uw eigen omgeving of u het slootwater kunt 'helpen'. Is een duiker verstopt met planten of afval, maak de waterdoorgang dan vrij.

En verder?

De komende dagen wordt het warm. Er wordt ook wel een beetje neerslag verwacht. Waar en hoeveel is niet te zeggen. Dat betekent dat we ervan uitgaan dat het neerslagtekort nog verder zal toenemen. Het is nog niet zo droog als in 2018, maar het is wel droog. We volgen de ontwikkelingen en nemen maatregelen indien nodig.

Waterinlaten uit het Markermeer bij Schellinkhout
Waterinlaat bij Schellinkhout. Eén van de dertig waterinlaten in ons gebied.