Bij graafwerkzaamheden aan een nieuw gemaal van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier aan de N247 net ten noorden van Monnickendam is een zeer bijzondere archeologische vondst gedaan. Het gaat om de bodem en de wanden van een laatmiddeleeuwse sluis.

De gevonden sluis ligt in de lengterichting binnen de bouwkuip van het nieuwe gemaal. Het onderzoek is inmiddels zo ver gevorderd dat het centrale en oostelijke deel van de sluis geheel vrij in zicht is. De westzijde ligt nog onder de laatste resten van de N247. De constructie van de sluis kan het beste worden omschreven als een houten, rechthoekige koker. Over de gehele bodem ligt een eikenplanken vloer met daarop de zware eikenbalken constructie van de sluis.

De delen van de sluis die tot nu toe zijn vrij gelegd leiden tot de volgende voorlopige maatvoering:

  • lengte: ca. 35 – 40 m (nu ca 23 m in het zicht, de westzijde is nog niet in beeld);
  • breedte: ca. 6,5 m;
  • hoogte: minstens 2,5 m (dit is op basis van de plankenwand in het westprofiel), mogelijk zelfs wat hoger.

Achtergrondinfo

De sluis is gelegen in de dam die destijds de Purmer Ee van de Zuiderzee afscheidde. Over de sluis in de dam over de Purmer Ee is op dit moment weinig gepubliceerd. In recente documentatie is geen goede onderbouwing wat beschreven of beweerd wordt. Er zijn enkele publicaties waarin de aanleg van de dam in de Purmer Ee wordt gedateerd vlak na 1400 en de beschrijvingen verwijzen naar een manuscript uit 1567. Vervolgens zou rond 1403 een sluis in de dam zijn aangebracht. Rond 1567 zou men ook al bezig zijn met een nieuwe sluis. Mogelijk dat met het in gebruik nemen van de ‘nieuwe sluis’ de oude in de dam buiten gebruik is gesteld. Voor een referentie van dit soort sluizen zijn slechts enkele voorbeelden binnen Noord-Holland en Nederland bekend. Zo is er in de Spoortunnel in Rotterdam in de jaren ’90 van de vorige eeuw een vergelijkbare sluis opgegraven.

Alle archeologen die tot nu toe de gevonden sluis hebben bekeken, bevestigen de grote archeologische en historische waarde van de sluis. Op basis van de goed bewaarde resten van de sluis in de dam onder de N247, de hoge informatiewaarde van de bouwwijze en ook het historische belang van het object in relatie tot de waterstaatgeschiedenis van Waterland en Noord-Holland worden de resten van de sluis als zeer onderzoekswaardig bestempeld.

Archeologische vondst bekijken

Het archeologisch onderzoek duurt waarschijnlijk nog tot en met begin december. De vondst is vanaf de openbare weg niet zichtbaar en ligt op het bouwterrein dat niet vrij toegankelijk is. Vrijdag 10 en zaterdag 11 december is het voor het publiek mogelijk om de middeleeuwse sluis te bekijken.

Foto Harry Schuitemaker