Mediation is de bekendste vorm van alternatieve geschilbeslechting. Het is een proces waarin partijen die met elkaar een conflict hebben met behulp van een onafhankelijke derde, de mediator, door onderhandelen proberen zelf een oplossing voor hun conflict te vinden. Dus zonder wettelijk vastgelegde procedure en zonder bezwaren-, klachten- of geschillencommissie of rechter. Belangrijk kenmerk is dat beide partijen hiertoe zelf, vrijwillig, besluiten. Onder leiding van de mediator bespreken zij de wederzijdse belangen en gevoelens. Aldus kan ruimte ontstaan voor een beter onderling begrip en mogelijk het vinden van een gezamenlijk gedragen oplossing.
Conflicten met burgers, bedrijven, instellingen of andere overheden (hierna: de burgers) worden momenteel meestal nog uitgevochten langs de formele wegen die de wetgever heeft opengesteld: de procedures van bezwaar en beroep en de klachtenprocedures. Het doorlopen van deze procedures is over het algemeen kostbaar, zowel in tijd als in geld. Voor de burgers zijn zij bovendien belastend; zij kosten veel energie en laten hen dikwijls achter met frustraties en negatieve gevoelens. Daar komt bij dat de afloop van de procedure lang niet altijd het einde van het geschil betekent. De werkelijke oorzaak daarvan omvat niet zelden méér of iets anders dan de inhoud van het besluit dat in de bezwaar- of beroepsprocedure is aangevochten. Bij een volgend voor bezwaar of beroep vatbaar besluit kan het conflict zo weer in alle hevigheid oplaaien. In die gevallen is mediation een goed alternatief.
De actieve aanpak wordt doorgevoerd voor conflicten, die zijn beland in de bezwaarschriften- of klachtenprocedure (vooralsnog met uitzondering van fiscale bezwaarschriften).
