In dit stadium is sprake van verhoogde waakzaamheid. Er is extra aandacht en controle op de werking van relevante objecten en installaties. In een aantal gevallen wordt in dit stadium al actie ondernomen door beheerders. Ongeacht of verder moet worden opgeschaald, wordt het Alertteam geformeerd (fysiek of telefonische afstemming). De leden worden ingeschakeld voor de bewaking van relaties en het informeren van het bestuur. Er is sprake van zogenaamd 'informele opschaling'. Ambtelijk informeert de calamiteitencoördinator in deze fase de ambtenaar Rampenbestrijding van de gemeente en verzoekt hem/haar de burgemeester informeel te informeren over de ontstane situatie. Als daar in de alertfase al noodzaak toe bestaat, doet de dijkgraaf dit.
Afhankelijk van de ernst en omvang van een calamiteit kan de crisisbeheersings-organisatie krimpen of groeien. Verhoogde waakzaamheid wordt aangeduid met coördinatiefase 0 of waarschuwingsfase. Er is sprake van formele opschaling. Na de melding van een incident proberen onze medewerkers het probleem te verhelpen. Meestal lukt dat. Zijn er bijzondere inspanningen vereist, dan wordt een Actiecentrum ingericht. Aan het hoofd daarvan staat een van de clusterhoofden (welke is afhankelijk van de aard van het incident).
Wanneer het probleem te groot is om binnen de normale werksituatie op te lossen, adviseert het afdelingshoofd om de organisatie op te schalen naar alarmfase 1. In deze fase is sprake van een ‘ernstig incident’ en wordt een Operationeel Team geformeerd dat onder leiding staat van een Operationeel Leider. Het Operationeel Team coördineert de inzet van medewerkers en de interne communicatie binnen het hoogheemraadschap en zorgt voor de afstemming met operationele teams van andere organisaties. Dit gebeurt op basis van de informatie en prognoses ‘uit het veld’, verzameld door het Actiecentrum. Vanaf deze fase wordt de bevolking geïnformeerd en voorgelicht.
Als de calamiteit bijzonder ernstige vormen aanneemt, wordt opgeschaald naar alarmfase 2. Dan is sprake van een ‘calamiteit’, met mogelijk doden en/of gewonden en aanzienlijke schade. Aanpak van de calamiteit vereist een uitgebreide operationele coördinatie. Op advies van de Operationeel Leider formeert de dijkgraaf een Beleidsteam. Het Beleidsteam bepaalt de strategie van de calamiteitenbestrijding en zorgt voor de afstemming met externe beleidsteams (van bijvoorbeeld gemeenten of de provincie) en hulpverlenings-diensten. Het Operationeel Team voorziet het Beleidsteam van advies en informatie. Voorlichting van de bevolking gebeurt vanaf deze fase door, of na afstemming met, de gemeente waarin de calamiteit zich voordoet.
In alarmfase 3 kan er sprake zijn van een ‘ramp’, met mogelijk doden en/of gewonden en aanzienlijke schade. Het verschil met fase 2 is dat de waterstaatkundige calamiteit nu een ernstige verstoring van de algemene veiligheid kan veroorzaken. Het ligt voor de hand in deze fase een regionaal Beleidsteam te formeren. De burgemeester van de betrokken gemeente voert hierin het bevel, als handhaver van de openbare orde en veiligheid. Overheidsinstellingen en hulpverleningsdiensten verkeren in de hoogste staat van paraatheid. Het hoogheemraadschap behoudt zijn taak voor de technische zorg van de waterstaatswerken als dijken, gemalen en zuiveringsinstallaties. De dijkgraaf adviseert de bevelvoerend burgemeester ten aanzien van dit aspect.
Alarmfase 4 is de hoogste coördinatiefase. Dan is sprake van een ‘ramp’, bijvoorbeeld een dijkdoorbraak, met doden en gewonden en aanzienlijke schade. Een ramp kan diverse gemeenten treffen. De betrokken burgemeesters voeren gezamenlijk overleg om te beslissen over de te volgen strategie. Het hoogheemraadschap behoudt dezelfde taken als in alarmfase 3. Verdere opschaling is nog wel mogelijk naar regionaal of nationaal niveau.
